المسعودي ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
74
مروج الذهب ( فارسى )
گفتهاند . پس از او بلهيت بشاهى رسيد و شطرنج بروزگار وى ساخته شد كه بازى نرد را بى اعتبار كرد و توفيق هوشمند و بليه نادان را نمودار كرد . بلهيت حساب شطرنج را سامان داد و كتابى در اين زمينه براى هندوان مرتب كرد كه بنام روش جنكا معروف و متداول است و هم او با حكيمان خويش شطرنج بازى كرد و مهره ها را به شكل مجسمههاى انسان و حيوانات ديگر كرد و آنها را مرتبهها كرد و شاه را نمودار مدبر و رئيس نهاد و همچنين مهرههاى ديگر را ، و آن را نمونهء پيكرههاى علوى و اجسام سماوى يعنى هفت ستاره و دوازده برج كرد و هر نوع مهره را بستارهاى اختصاص داد و آن را نمونهء كار مملكت كرد كه اگر دشمنى رخ نمود و در جنگ خدعهاى كرد بنگرند كه زود يا دير چه بايد كرد و هندوان را در بازى شطرنج را زيست كه در ارقام مضروب آن نهادهاند و بوسيلهء آن براز افلاك و سر انجام علت اولى رسند . عدد مضروب خانههاى شطرنج هيجده هزار هزار هزار هزار هزار هزار و چهار صد هزار و چهل و شش هزار هزار هزار هزار هزار و هفتصد و چهل هزار هزار هزار هزار و هفتاد و سه هزار هزار هزار و هفتصد هزار هزار و هفتهزار هزار و پانصد هزار و پنجاه و يك هزار و ششصد و پانزده مىشود و شش هزار مكرر اول و پنج هزار مكرر دوم و چهار هزار مكرر سوم و سه هزار مكرر چهارم و دو هزار مكرر پنجم و هزار ششم بنزد آنها معنى خاص دارد كه در بحث دورانها و روزگارها و اثر عوامل علوى در اين جهان كه نتيجهء ارتباط نفوس انسانى با ستارگانست از آن ياد ميكنند . مردم يونان و روم و اقوام ديگر را دربارهء شطرنج گفتگوهاست و طرق بازى خاص دارند كه شطرنجيان در كتابهاى خويش آوردهاند و صولى و عدلى پيش قدم آنهايند كه بدوران ما بازى شطرنج بايشان ختم شده است . دوران شاهى بلهيت در هند هشتاد سال بود و در بعضى كتابها هست كه وى